Verslag ontmoeten om te filmen: van reuzen tot archiefbeelden

6 oktober 2026 | Brussel

Hoe film je een reus zonder alleen te tonen hoe hij door de straten trekt? En wat vertellen oude beelden over een erfgoedpraktijk die vandaag nog volop leeft? Tijdens de intervisie Ontmoeten om te filmen gingen immaterieel-erfgoedbeoefenaars, erfgoedprofessionals en filmmakers samen op zoek naar antwoorden. Ze stelden hun filmplannen voor, legden nieuwe contacten en wisselden ideeën uit over hoe je immaterieel erfgoed in beeld brengt.

De namiddag begon met korte pitches van de piloottrajecten binnen de Train the Trainer audiovisueel documenteren van immaterieel erfgoed. De deelnemers kregen een inkijk in projecten over onder meer de Heusdense Koers, de touwslagerij in het Karrenmuseum, circus, boogschieten, reuzen en culinaire tradities. Ook de reus van Kontich en het Jenevermuseum stelden hun plannen voor. BreedBeeld vzw en de uitleendienst van ECRU lichtten toe welke ondersteuning ze kunnen bieden.

Elk project vertrekt vanuit een andere praktijk, maar de vragen zijn vaak herkenbaar. Hoe maak je zichtbaar wat een ambacht of traditie voor mensen betekent? Wie krijgt een stem in de film? En hoe breng je niet alleen de handelingen in beeld, maar ook de verhalen, relaties en emoties die erbij horen?

Tijdens een begeleide speed dating gingen deelnemers met die vragen bij elkaar langs. Ze vertelden wat ze zochten, deelden ideeën en verkenden mogelijke samenwerkingen. Wie een erfgoedpraktijk wil filmen, vindt immers niet altijd zelf de juiste maker of technische ondersteuning. En omgekeerd kan een filmmaker via zo'n ontmoeting een praktijk leren kennen die nieuwe mogelijkheden biedt. 

In de sessie Aan de slag met archiefbeelden? nam filmmaker en beeldonderzoeker Wieke Kapteijns de deelnemers mee in de mogelijkheden van bestaand beeldmateriaal. In zijn film Als ze er niet is combineert hij onder meer digitale beelden, video's van zijn vader en materiaal uit het VRT-archief. Verschillende soorten beelden krijgen zo samen een plek in één persoonlijk verhaal.

Maar archiefbeelden zijn niet zomaar illustraties. Welke beelden je kiest en hoe je ze monteert, beïnvloedt hoe kijkers een persoon, gemeenschap of praktijk zien. Wat laten de beelden zien? Wat vertellen ze niet? En hoe kijk je ernaar met de kennis van mensen die de traditie zelf beleven?

De reus Contios van Kontich vormde een concrete aanleiding om die vragen te verkennen. Wat als je de reus zelf als personage opvoert en de wereld vanuit zijn perspectief toont? Of als je inzoomt op de mensen die hem dragen en begeleiden? Hun verhalen kunnen laten zien hoe een reus mensen samenbrengt en welke samenwerking achter de praktijk schuilgaat. Ook persoonlijke ervaringen, bijvoorbeeld van iemand die ondanks fysieke beperkingen meehelpt om de reus voort te duwen, kunnen een film een onverwachte invalshoek geven. Zo verschuift de aandacht van de reus als indrukwekkende verschijning naar de mensen en relaties die hem tot leven brengen. Een herkenbaar, persoonlijk verhaal kan bovendien iets vertellen over bredere thema's, zoals verbondenheid en samen dingen mogelijk maken.

In een tweede sessie gingen Laura Danckaert (CAG) en Saskia Smith (Werkplaats immaterieel erfgoed) aan de slag met de vraag hoe hetzelfde beeldmateriaal voor verschillende doeleinden kan worden ingezet. Hergebruik biedt kansen, maar roept ook vragen op wanneer beelden deel uitmaken van verschillende producties die samen met erfgoedgemeenschappen worden gemaakt.

Laura lichtte haar ervaringen toe met participatief documenteren van het opleiden van trekpaarden, en de making of van de bekroonde documentaire Water & Land.

Saskia vertelde hoe ze de researchbeelden rond Turkse orale tradities probeert te combineren en te gebruiken voor een experimentele, niet-tekstuele registratie op het platform immaterieelerfgoed.be. 

De intervisie bracht mensen samen die elk vanuit hun eigen ervaring naar audiovisueel documenteren kijken. De uitwisseling maakte duidelijk dat een film over immaterieel erfgoed niet alleen draait om wat er voor de camera gebeurt. Ook de mensen achter de praktijk, de keuzes van de maker en de manier waarop beelden worden gebruikt, bepalen welk verhaal uiteindelijk verteld wordt.

De deelnemers namen nieuwe ideeën en contacten mee naar hun eigen filmprojecten. Op 11 maart 2027 komen ze opnieuw samen tijdens de slotconferentie om ervaringen te delen en verder te bouwen op wat ze onderweg hebben geleerd.