Home Cases, templates & nieuws Acht nieuwe piloottrajecten binnen “Train the Trainer” van start

Acht nieuwe piloottrajecten binnen “Train the Trainer” van start

Artikels

27 februari 2026

Met de open call Levend erfgoed filmen zetten acht piloottrajecten hun schouders onder één gedeelde ambitie: immaterieel erfgoed op een heldere, participatieve en ethische manier in beeld brengen. Ze willen hun erfgoedpraktijk zichtbaar maken én tegelijk leren hoe ze dat zelf kunnen filmen, nu en in de toekomst. Ook leren ze hoe ze die kennis kunnen doorgeven aan anderen.

Elk traject vertrekt vanuit een levende praktijk en kiest een manier van filmen die daar goed bij past. Zo leggen ze kennis en vakmanschap vast, maken ze tradities en gebruiken zichtbaar, en zorgen ze dat verhalen en vaardigheden kunnen worden doorgegeven. Zo bouwen ze zelf ervaring op en kunnen ze die delen met hun erfgoedgemeenschap.

Van touwslagerij tot kermiskoers, van boogschieten tot breien: dit zijn de acht trajecten!

Willy Suyckerbuyk ontwart de gerecupeerde touwen

Touwslagerij van Kalmthout – vakmanschap stap voor stap vastgelegd

In het Karrenmuseum te Essen wordt het ambacht van de touwslagerij opnieuw actief doorgegeven. Vroeger waren touwslagerijen overal langs waterwegen en havens te vinden, waar garen op lijnbanen van honderden meters tot strengen en uiteindelijk tot touwen werd geslagen, maar in de 20e eeuw dreigde dit vakmanschap door mechanisatie bijna te verdwijnen.

In Kalmthout kreeg het ambacht een bijzondere invulling: oude scheepstrossen werden uit elkaar gedraaid en de gerecupereerde vezels werden verwerkt tot nieuwe producten, zoals stootkussens en valmatten.

Vandaag is er nog één actieve kennisdrager die het vak tot in de vingers beheerst: Willy Suyckerbuyk. Het Karrenmuseum gaat samen met hem aan de slag om alle technieken zorgvuldig te filmen: van het ontwarren van touwen tot het twijnen en slaan van nieuwe producten.

Door dit proces samen in beeld te brengen, wil het museum ervoor zorgen dat deze kennis niet verloren gaat en ook in toekomstige workshops kan worden doorgegeven.

Dit piloottraject zet in op participatief filmmaken (toolkit Transmissie). Samen met de laatste touwslager worden de technieken stap voor stap gedocumenteerd: het uit elkaar draaien van trossen, het selecteren van vezels, het twijnen en het slaan van nieuwe producten. Het doel is helder: de technische kennis zorgvuldig vastleggen en inzetten voor toekomstige workshops, zodat het ambacht duurzaam verankerd blijft in de museumwerking.

Bekijk hier de toolkit Transmissie

Heusdenkoers – een dorp op wielen

De Heusdenkoers is al sinds 1929 het kloppend hart van de kermisweek in Heusden. Wat begon als een lokale wielerwedstrijd groeide uit tot wat in het peloton bekendstaat als “het wereldkampioenschap der kermiskoersen”. In 2026 viert de koers haar 75ste editie.

Met dit traject gaan de organisatoren, samen met de erfgoedcel Viersprong, aan de slag om te tonen wat de koers vandaag betekent. Ze filmen renners op het parcours, maar ook vrijwilligers, veiligheidsdiensten, café-uitbaters en supporters - zowel tijdens de wedstrijd, in de kermisweek als achter de schermen. Zo laten ze zien hoe een hele gemeenschap samenwerkt om deze traditie levend te houden.

Het traject legt de nadruk op presenteren en communiceren (Toolkit Educatie): hoe maak je een film die het brede publiek bewust maakt van de erfgoedwaarde van de kermiskoers? Door verschillende stemmen en perspectieven samen te brengen, ontstaat een gelaagd portret van een traditie die door velen wordt gedragen en die het waard is om te blijven bestaan.

Bekijk hier de toolkit Educatie

La Fidélité-Constantia – boogschieten door de ogen van de leden

De handboogmaatschappij La Fidélité-Constantia schiet al bijna 200 jaar recht in de roos. De vereniging zet sterk in op traditioneel, instinctief boogschieten (zonder moderne hulpmiddelen) en op het herontdekken van oude technieken, zoals het maken van pijlen en Vlaamse pezen.

Voor dit piloottraject kiezen ze ervoor om de camera letterlijk in handen van hun leden te geven: experimenteel en gedeeld filmmaken (toolkit Bewustmaken en sensibiliseren). Na een interne opleiding gaan verschillende boogschutters zelf filmen wat voor hen belangrijk is: het maken van materiaal, het oefenen, het groepsgevoel in de loods en op het fort. Zo tonen ze hun traditie vanuit hun eigen blik en beleving.

Door de camera in handen van de gemeenschap te leggen, wordt film een instrument van zelfrepresentatie én kennisdeling. Het traject versterkt zo het “train the trainer”-principe: de opgebouwde filmkennis kan nadien gedeeld worden met andere erfgoedverenigingen in de regio.

Bekijk hier de toolkit Bewustmaken en sensibiliseren

Dislocated Objects - thuis in verandering

Met Dislocated Objects onderzoekt architect en ontwerpend onderzoeker Lidewij Deroo hoe alledaagse objecten dragers worden van betekenis wanneer bewoners hun woning moeten verlaten. In een sociale woonwijk in Gent documenteert ze hoe kasten, foto’s of serviesstukken functioneren als ankers van traditie en continuïteit tijdens renovatie of afbraak.

Lidewij gaat gedurende langere tijd aanwezig zijn in de buurt en bouwt stap voor stap vertrouwen op. Samen met bewoners kiest ze betekenisvolle objecten uit, die ze fotografeert en filmt terwijl de bewoners hun verhalen delen.

Door die gesprekken en handelingen in beeld te brengen, wil ze zichtbaar maken hoe mensen omgaan met verlies, verandering en identiteit. De bewoners blijven mee aan het stuur als co-creators: zij bepalen wat ze tonen en wat niet.

De methodiek is traag, relationeel en participatief. Film wordt hier ingezet als onderzoeksinstrument én als middel tot erkenning: bewoners krijgen de beelden terug als tastbaar resultaat van hun gedeelde proces. Lidewij zal hierbij de Toolkit Identificeren en Inventariseren uitproberen.

Bekijk hier de toolkit Identificeren en inventariseren

Smaak en herinnering – het in kaart brengen van culinaire tradities

Met dit project gaat Maud De Hemptinne aan de slag om culinair erfgoed te identificeren en in kaart te brengen (toolkit Identificeren en Inventariseren). Ze filmt zeventigplussers met een hart voor koken terwijl ze een traditioneel gerecht bereiden en vertellen over hun band met het recept sinds hun jeugd: wat er werd geteeld, hoe de voedselomgeving eruitzag, welke producten beschikbaar waren en welke sociale eetmomenten belangrijk waren.

Door die gesprekken tijdens het koken vast te leggen, brengt Maud niet alleen recepten in beeld, maar ook de kennis, gewoontes en betekenissen die eraan verbonden zijn. Ze kiest bewust voor sfeervolle beelden waarin handen, ingrediënten en geuren centraal staan. De verhalen lopen mee met het kookproces, waardoor zichtbaar wordt hoe recepten meer zijn dan instructies: ze dragen herinneringen, familiegeschiedenis en praktische knowhow in zich.

Het project focust op het zichtbaar maken van deze vaak vanzelfsprekende kennis (toolkit Bewustmaken en sensibiliseren). Via intieme thuisopnames en gerichte, ondersteunende vragen helpt Maud om impliciete kennis expliciet te maken: hoe weet iemand wanneer een saus goed is? Waarom wordt net dat ingrediënt gebruikt? Wat maakt dit gerecht typisch voor een bepaalde tijd of plaats?

De korte videocapsules functioneren zo als een eerste inventarisatie van levend culinair erfgoed. Ze brengen niet alleen gerechten in beeld, maar ook de context, de sociale gebruiken en de overdracht van kennis tussen generaties. Tegelijk ontstaat een deelbaar format dat in de toekomst ook in andere regio’s of landen kan worden toegepast om lokaal culinair erfgoed te identificeren en zichtbaar te maken.

Bekijk hier de toolkit Bewustmaken en sensibiliseren

Shalom Gramiccioli & IF Circus in de voorstelling MELIC

Knitting Memories – breien tussen circus en archief

Met Knitting Memories brengen circusmaker Shalom Gramiccioli en If Circus de kennis en ervaringen rond breien en textielwerk in kaart (toolkit Identificeren en Inventariseren). Rond elke voorstelling van Melic nodigen zij oudere vrouwen uit de buurt uit om samen het touw te breien dat de volgende dag in de circusact wordt gebruikt.

Tijdens deze workshops ontstaat ruimte voor gesprek. De deelnemers vertellen hoe en van wie ze leerden breien, welke technieken ze gebruikten, en welke rol handwerk speelde in hun dagelijks leven. Die verhalen en handelingen worden gefilmd en zorgvuldig verzameld. Zo worden niet alleen herinneringen vastgelegd, maar ook concrete kennis en vaardigheden. De deelnemers bepalen mee wat ze willen delen en hoe dat gebeurt. Sinds de start van het project werden al zo’n honderd getuigenissen verzameld in verschillende Europese landen.

Die stemmen krijgen later een plaats in de voorstelling en worden opgenomen in een groeiend audiovisueel archief. Zo brengen ze handwerk, persoonlijke geschiedenis en performance samen, en maken ze het breien als levend erfgoed zichtbaar voor een breed publiek.

De methodiek is hybride: workshop, performance en audiovisueel archief versterken elkaar. Het traject onderzoekt hoe persoonlijke herinneringen op een ethische en zorgvuldige manier kunnen worden gedocumenteerd en geïntegreerd in een artistieke context, zonder de eigen stem van de deelnemers te verliezen.

Bekijk hier de toolkit Identificeren en inventariseren

MAKERS in het Middelheimmuseum – het maakproces in beeld

Met MAKERS wil het Middelheimmuseum meer aandacht geven aan de makers van bronzen sculpturen. In dit pilootproject volgen ze bronsgieters en metaalbewerkers in Vlaanderen in hun ateliers.

Het museum gaat gericht aan de slag met film als onderzoeksinstrument. Stap voor stap brengen ze het maakproces in beeld: van gieten en lassen tot patineren en afwerken. Door dicht op de handelingen te filmen en in gesprek te gaan met makers en kunstenaars, onderzoeken ze hoe een sculptuur tot stand komt en welke keuzes daarbij worden gemaakt.

De filmische aanpak focust niet alleen op technieken, maar ook op de samenwerking tussen kunstenaar en ambachtsman. Hoe verloopt die wisselwerking? Waar kruisen artistieke visie en technisch vakmanschap elkaar?

Door die processen zorgvuldig te registreren, ontstaat een onderzoeksdocument dat inzicht geeft in het volledige traject achter een kunstwerk.

Met dit project positioneert het museum film expliciet als middel voor onderzoek (toolkit: Onderzoek). De opgebouwde kennis en ervaring kunnen later verder ingezet worden binnen de werking van het museum, zowel voor verdieping van collectieonderzoek als voor toekomstige kennisdeling en zelfs acquisitie.

Bekijk hier de toolkit Onderzoek

Een nieuwe reus voor Ieper – traditie en gemeenschap in beeld

Beeldend kunstenaar Sven Verhaeghe werkt samen met lokale groepen aan de bouw van een nieuwe stadsreus in Ieper. Reuzen maken al eeuwen deel uit van Vlaamse feesttradities en verbinden ambacht, ritueel en gemeenschapsvorming.

Sven filmt het volledige traject in samenwerking met het Ypermuseum: van ontwerp en constructie tot het symbolische moment waarop de reus “ontwaakt”. Ook de samenwerking met vrijwilligers en verenigingen wordt vastgelegd, zodat duidelijk wordt hoe zo’n figuur niet alleen een object, maar een gedeelde traditie wordt.

Het traject zet film in om bewustzijn te creëren en het publiek te laten zien hoeveel engagement en samenwerking achter zo’n erfgoedpraktijk schuilgaan (toolkit Bewustmaken en sensibiliseren). Zo wordt zichtbaar hoe een reus uitgroeit tot een levendig en collectief gedragen stuk cultuur.

Bekijk hier de toolkit Bewustmaken en sensibiliseren

Samen leren, samen doorgeven

Wat deze acht trajecten verbindt, is hun wil om zélf aan de slag te gaan met filmen. Ze gebruiken de camera om vakmanschap, rituelen en tradities zichtbaar te maken, maar ook om kennis op te bouwen die ze daarna kunnen delen.

Door in te zetten op participatieve, experimentele en overdraagbare methodieken geven deze projecten concreet vorm aan het Train the Trainer-principe: ze versterken niet alleen hun eigen erfgoedpraktijk, maar bouwen expertise op die ze verder kunnen delen binnen hun gemeenschap en daarbuiten.

Terug naar alle artikels