Zo film je levend erfgoed: terugblik op de studiedag in Cinema Palace
Artikels
Studiedag “Levend Erfgoed Filmen”: samen leren, kijken en maken
verslag – 24 maart 2026 - Brussel
Op dinsdag 24 maart verzamelden 76 immaterieel-erfgoedbeoefenaars, erfgoedprofessionals en videomakers in Cinema Palace in Brussel voor de studiedag “Levend erfgoed filmen”. De sfeer zat meteen goed: na een warme ontvangst met koffie ontstonden spontaan gesprekken over projecten, ideeën en gedeelde interesses.
Voor sommigen was het een eerste kennismaking met het filmen van immaterieel erfgoed, anderen waren al gestart binnen het Train the Trainer-traject (2026 - 2027) van Bokrijk | Vakmanschap & Erfgoed en Werkplaats immaterieel erfgoed. Wat iedereen verbond, was dezelfde vraag: hoe breng je levende praktijken en vakmanschap op een respectvolle en betekenisvolle manier in beeld?
Een veelbelovende start: samen kijken en bevragen
De dag ging van start met een gezamenlijke sessie waarin meteen de toon werd gezet: filmen doe je niet alleen, maar samen met de mensen om wie het gaat.
Vanuit dat uitgangspunt werden deelnemers meegenomen in een aantal fundamentele vragen die doorheen de hele dag bleven terugkomen. Wie krijgt een stem? Wat wil je precies tonen? En waarom wil je filmen?
Aan de hand van de Focus Vakmanschap-trailers werd duidelijk hoe sterk filmtechnische keuzes de beeldvorming en interpretatie sturen. De reacties uit de zaal waren uiteenlopend en persoonlijk: van “warm en verstild” tot “technisch en bijna meditatief”. Net die uitwisseling maakte voelbaar dat beeld, geluid en montage niet alleen registreren, maar ook sturen. Ze bepalen voor wie de beelden bedoeld zijn en hoe deze wordt ervaren.
Immaterieel erfgoed leeft
Doorheen de voormiddag groeide een gedeeld inzicht: immaterieel erfgoed zit in mensen. In hun handen, hun kennis en hun manier van doen.
Dat betekent ook dat filmen verder gaat dan het tonen van een eindresultaat. Het gaat om het zichtbaar maken van processen, interacties en beleving. Kleine handelingen, geluiden, plekken en ritmes geven betekenis aan wat je ziet.
Er werd stilgestaan bij hoe je die dynamiek kan vatten: door aandacht te hebben voor details, door ruimte te laten voor meerdere perspectieven en door ook de context – geluiden, plekken, ritmes – mee in beeld te brengen.
Die blik helpt om anders te kijken: niet alleen naar wat er gebeurt, maar ook naar hoe en waarom.
Van methodiek naar praktijk
De studiedag sloot inhoudelijk aan bij het eerdere traject Focus Vakmanschap, waarin een basismethodologie werd ontwikkeld om vakmanschap audiovisueel te documenteren. Die vertaalt zich vandaag in de Toolbox Focus Vakmanschap, een praktisch houvast voor wie zelf aan de slag wil met het audiovisueel documenteren van immaterieel erfgoed.
Wat duidelijk werd tijdens de dag: de keuze van je aanpak hangt altijd samen met je doel van de beelden. Of je nu wil registreren, delen, doorgeven of onderzoeken - elke insteek vraagt een andere manier van filmen.
Inspiratie uit de nieuwe piloottrajecten
Tijdens de voormiddag werden ook acht nieuwe piloten voorgesteld. Ze maakten meteen concreet wat het ‘filmen om te borgen’ kan betekenen in de praktijk.
Van het documenteren van touwslagerij in Kalmthout tot het in beeld brengen van de Heusdenkoers, van boogschutters die zelf filmen tot culinaire herinneringen en breitradities: elk project vertrekt vanuit een andere context, maar telkens staat de samenwerking met de erfgoedgemeenschap centraal.
Die voorbeelden zorgen voor herkenning én inspiratie: dit is hoe film kan bijdragen aan het borgen van immaterieel-erfgoedpraktijken.
Ruimte voor ontmoeting en uitwisseling
Tijdens de netwerklunch werd die inspiratie verder gedeeld. De gesprekken liepen door, nieuwe contacten ontstonden en ideeën kregen vorm. Tegelijk maakten deelnemers op eigen tempo kennis met de pilootprojecten en eerdere realisaties via de posters van de pilootprojecten en de doorlopende vertoning van Filming Living Heritage.
Het was duidelijk: dit traject draait niet alleen om leren, maar ook om uitwisseling en netwerkvorming.
In de namiddag: zelf aan de slag
In de namiddag gingen deelnemers actief aan de slag in drie parallelle sessies, elk afgestemd op een andere fase in het proces.
In de eerste sessie ‘Oriëntatie’ groeiden eerste ideeën uit tot concrete filmcases. Door samen na te denken over wat je raakt binnen erfgoedpraktijken, wie de betrokken mensen zijn en in welke context de praktijk gebeurt, werd duidelijk hoe je een onderwerp kan afbakenen en vertalen naar beelden.
De tweede sessie ‘Filmmethodiek kiezen’ focuste op het uitwerken van een filmproject a.d.h.v. het doel en gebruik van de beelden. Daar ging het gesprek al snel over haalbaarheid: wie betrek je, hoeveel tijd heb je nodig, en hoe hou je een project realistisch zonder aan kwaliteit in te boeten? De reflecties maakten duidelijk dat filmen altijd een gedeeld traject is, waarin afstemming en haalbaarheid centraal staan.
"De sessie zat goed in elkaar. De oefenbladen en schema's hielpen om je in de juiste richting te wijzen om een keuze te maken van de methodiek en focus."
In de derde, ‘Filmtechnische’ sessie werd ingezoomd op het filmen zelf. Daar werd duidelijk hoe inhoud, materiaalkeuzes en montage voortdurend op elkaar inspelen. Hoe bereid je je voor zonder de spontaniteit te verliezen? Hoe verbind je losse beelden tot een verhaal? En hoe geef je aandacht aan wat op het eerste gezicht onbelangrijk lijkt, maar net de sfeer bepaalt? Het inzicht groeide dat filmen altijd een evenwicht is: tussen plannen en loslaten, tussen controle en openheid voor wat zich aandient.
Samen afronden
Aan het einde van de dag kwam iedereen opnieuw samen. De inzichten uit de verschillende sessies werden kort gedeeld, waardoor een duidelijk geheel ontstond.
Waar de ene groep vertrok vanuit zoeken en aftasten, zat de andere al in de uitvoering. Maar overal klonk dezelfde boodschap: een sterk filmproject begint bij aandacht – voor mensen, voor context en voor het verhaal dat verteld wil worden.
Wat opviel, was hoe de drie invalshoeken elkaar aanvullen: van het verkennen van een idee, via het uitwerken, tot het daadwerkelijk filmen. Film is een verbindend medium: het brengt mensen, erfgoed, handelingen en omgeving samen en maakt zowel zichtbare als subtiele aspecten van immaterieel erfgoed tastbaar.
De dag liet een gedeelde nieuwsgierigheid en enthousiasme zien, een groeiend netwerk én vooral veel zin om zelf aan de slag te gaan met het filmen van levend erfgoed.
Fotoverslag
Wat was deze dag goed! Ik weet niet hoe jullie op het systeem zijn gekomen, maar het werkt, het helpt en het verduidelijkt.
Heel goed georganiseerd. Duidelijk afgelijnd, to the point, geen irrelevante zijsprongen. Mooie mix van info krijgen, voorbeelden zien en zelf nadenken.
Via de workshop ben je gesterkt in de keuze die je maakt om levend erfgoed te filmen... en nu de praktijk!
Meer Train the Trainer
Workshopdag Filmen om te Borgen
Op deze dubbele workshopdag komen we samen op het domein Bokrijk! Je kan deelnemen aan de workshop 'Hoe breng je mensen samen rond tafel?' en 'Immaterieel erfgoed en sociale media'.
Match Making Muur
Templates
Zoek je een erfgoedgemeenschap om mee aan de slag te gaan? Of wil je graag een erfgoedpraktijk in beeld brengen maar zoek je nog een filmmaker of (professionele) begeleider? Voeg dan hieronder jouw zoekertje toe in de 'Match Making Muur'!
Acht nieuwe piloottrajecten binnen “Train the Trainer” van start
Met de open call Levend erfgoed filmen zetten acht piloottrajecten hun schouders onder één gedeelde ambitie: immaterieel erfgoed op een heldere, participatieve en ethische manier in beeld brengen. Ze willen hun erfgoedpraktijk zichtbaar maken én tegelijk leren hoe ze dat zelf kunnen filmen, nu en in de toekomst. Ook leren ze hoe ze die kennis kunnen doorgeven aan anderen.